Türkçe
Giriş Kayıt Ol

Wilson İlkeleri Nedir

tarihinde gönderildi - tarihinde güncellendi
Wilson İlkeleri veya Wilson Prensipleri 8 Ocak 1918'de Amerikan başkanı Woodrow Wilson'ın ABD Kongresindeki konuşmasında bahsettiği 14 maddeden oluşan bir metindir. Bu yazımızda Wilson ilkelerine giden sürece, Wilson İlkelerine ve sonuçlarına bakacağız.

ABD Fiilen I. Dünya Savaşına Giriyor

ABD Fiilen I. Dünya Savaşına Giriyor
Öncelikle I Dünya Savaşı'nda neler oldu bir hatırlayalım.

1917'nin nisan ayında Amerika Almanya'ya savaş ilan etti. Gösterilen sebepse Almanların denizaltı saldırılarıydı. Ayrıca Rusya İmparatorluğu çöktü, devrimle Çarlık yıkıldı 1917 mart ayında ve Ekim ayında ise bolşevikler darbeyle tüm yetkiyi ellerine geçirdiler. Bolşevikler yönetimi ellerine geçirdiklerinde Almanya ile savaşa devam etmek niyetinde değillerdi. O yüzden de bir Ateşkes ilan edildi. 
Ruslar aynı zamanda ateşkes için İtilaf devletleri ile de görüşme içindeydi yani Brest Litovsk Ateşkes Antlaşması için. Bunlardan da öte ittifak devletleri artık Rusya ile uğraşmak zorunda kalmadıkları için özellikle Almanya buradaki askeri kuvvetlerini batıya yönlendirmek istiyordu ve bunu henüz Amerika savaşta büyük Rol oynamaya başlamadan önce yapma niyetindeydi.

Böylelikle Batı Cephesi'nde Silahlanma Yarışı Başlar

Böylelikle Batı Cephesi'nde Silahlanma Yarışı Başlar
Almanya, Amerika Batı cephesini sağlamlaştırmadan önce, bu cepheye ordusunu getirip Fransa'yı saf dışı bırakmak niyetindeydi. Amerika İtilaf Devletleri için taze bir kan olmuştu Amerikan başkanı Woodrow Wilson Ocak 1918'de birleşik oturumdaki konuşmasına kadar olaylar bu şekilde gelişmekteydi. 

Woodrow Wilson konuşmasının bir kısmında 1. Dünya Savaşı'nın nedenleri üzerinde durmuştur bu kısım önemli olsa da konuşmasının sonunda sıraladığı 14 İlke bu konuşmadaki en önemli kısımdır.

Woodrow Wilson'ın Kongre Konuşmasının Bir Kısmı

Woodrow Wilson'ın Kongre Konuşmasının Bir Kısmı
Bu savaşa girdik çünkü önüne geçilmediği takdirde insanların yaşamasını imkansız kılan insan hakları ihlalleri gerçekleşmiştir. 

Dolayısıyla bu savaştan kendimiz için bir şey talep etmiyoruz, gayemiz dünyayı yaşanılası güvenli bir yer haline getirmektir. İşte bu ifade bu konuşmayı idealist kılıyor.

Güç ve bencil saldırganlığın aksine kendi hayatına ve kurumlarına, kendi karar veren dünyadaki diğer insanlar tarafından da adaletin ve eşitliğin garanti altına alındığı bizim gibi barışsever devletlerin içinde güvenli yaşayabileceği bir dünya istiyoruz ve biz adaletin başkalarına sağlanmadığı durumda bize de sağlanmayacağını gördük. 

Dünya barışının sağlanması için uygulanması gereken tek bir yol vardır diyerek İlkelerini sıralamıştır.

14 Maddelik Wilson İlkeleri

14 Maddelik Wilson İlkeleri
İlke 1. Barış antlaşmaları ve Diplomasi lerde açıklık şeffaflık esas olacak devletler kendi aralarında gizli anlaşmalar yapmaya son vermelidir. 

İlke 2. Karasuları dışında ki denizlerde dolaşım savaşta ve barışta özgür olmalıdır. Uluslararası kararla, uluslararası anlaşmalara uyulmasını sağlamak için genel veya bölgesel ablukalar oluşturulabilir. Yani denizaltılar istedikleri gibi dolaşalmayacaklar ve açık denizlerle ilgili kararları Uluslararası bir komite alacaktı.

İlke 3. Ülkelerin gelişmelerini kısıtlayan uluslararası ekonomik engellemeler mümkün olduğunca kaldırılarak tüm devletler arasında eşitlik sağlanmalı ve serbest ticarete izin verilmelidir.

İlke 4. Ülkelerde silahsızlanma çalışmaları başlatılmalıdır. Uluslar, iç güvenliği sağlamaya yetecek miktarın dışında silahlanmamalıdır. Silahlanmanın azaltılması yolunda karşılıklı güvenceler verilmelidir. Buradaki amaç gereksiz ordulaşmayı azaltmak ve böylece şiddetli bir savaşın tekrar yaşanmasını engellemektir.

İlke 5. Dekolonizasyon sağlanmalı ve sömürge topraklarında uluslara kendi kaderlerini belirleme hakkı verilmelidir. Bu çok önemli bir maddedir. Bu madde sömürgeciliği seven İngilizlerin ve Fransızların hoşuna gitmemiştir.

İlke 6. Rusya topraklarındaki yabancı birlikler ayrılmalı ve devletlerinde yardımı ile Rusya'ya kendi gelişimini sağlamak için her türlü imkan verilmelidir. Woodrow Wilson batıda kimin kazanacağını bilmiyordu ama İttifak Devletleri'nin Brest Litovsk Antlaşması ile Rusya'ya baskı uyguladığını farkındaydı bu madde aslında iyi niyeti sunuyordu ve istenilen tek şey Rusya'ya kendisi olması için şans verilmeseydi. Bu aşamada Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği arasında ileride çıkacak gerginlik henüz yoktu.

İlke 7. İşgal edilen Belçika toprakları hemen boşaltılmalı ve Belçika'da savaştan önceki durum yeniden kurulmalıdır. Almanlar önce Belçika'ya girmişlerdi sonra da Fransa'ya İngiltere'de Bu yüzden savaşa dahil olmuştu. 

İlke 8. İşgal edilen Fransız toprakları boşaltılmalı ve Prusya'nın 1871'de Alsaz-Loren konusunda yaptığı hatalar düzeltilmeli ve böylece barış ve huzur geri kazanılmalıdır. Fransa Alsas loreni Frankfurt Barış Antlaşması ile Almanya'ya kaptırmıştı ve bir zamanlar sahip olduğu bu bölgeyi geri almak istiyordu. Hatta savaşa girmesinin en önemli sebeplerinden biri de buydu. 

İlke 9. İtalya'nın sınırları ulusçuluk prensibine göre yeniden düzenlenmelidir. Yani insanların İtalyanca konuştuğu bölgelere yeniden bir düzen verilmeli diyor.

İlke 10. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu halklarına kendi kaderlerini tayin etme hakkı sağlanmalıdır. Bu da önemli bir madde burada da özerklik söz konusu Avusturya-Macaristan dan birçok buluşu bünyesinde barındıran büyük bir imparatorluktu burada Slovaklar, Avusturyalılar, Macarlar, Slovenler, Hırvatlar, Bosnalılar ve daha birçok farklı halklar vardı ve bu madde bu insanların kararlarını kendilerinin vermesi gerektiğini savunuyor, bu maddede illa kendi toprakları olsun denmiyor sadece karar Hakkı onlara bırakılmalı deniyor

İlke 11. Romanya Sırbistan ve Karadağ toprakları boşaltılmalı ve Sırbistan'a denize açılma imkanı verilmelidir. Balkan devletlerinin sınırları ulusçuluk prensibine göre düzenlenmelidir. Bu madde Yugoslavya'nın oluşumuna zemin hazırlayan maddedir. 

İlke 12. Osmanlı İmparatorluğu'nun Türk olan kısımlarına egemenlik hakkı tanınmalı fakat Türk olmayan halklara bağımsızlık verilmelidir. Çanakkale Boğazı sürekli olarak bütün milletlerin ticaret gemilerine açık olmalı ve bu durum milletlerarası garanti altına alınmalıdır. 

İlke 13. Bağımsız bir Polonya kurulmalı ve Baltık Denizi'ne açılmalıdır.

İlke 14. Büyük ve küçük bütün devletlere siyasi bağımsızlıklarını ve toprak bütünlünlüklerini karşılıklı olarak garanti altına alma imkanı sağlamak amacı ile Uluslararası bir örgüt kurulmalıdır.
Bu madde ile birlikte Milletler Cemiyeti ortaya çıktı bu oldukça önemli bir fikirdir ve o zamanlar için çok umut bağlanan bir projedir. Aslında Milletler Cemiyeti 1. Dünya Savaşı gibi bir Başka Dünya Savaşı'nın olmaması için uluslararası bir kurumun gerekliliğine inanılmış ve böyle bir kurum kurulmuştur. Ancak yinede başarısız olmuş bir maddedir ki 2. Dünya savaşının çıkışına engel olamamıştır. Amerika Milletler Cemiyeti'ne girmemişti hatta Milletler Cemiyeti'nin başarısızlığın en önemli nedenlerinden biri olarak Amerika'nın bu cemiyete katılmamasını gösterilir.

İlkelere Farklı Devletlerden İtirazlar Var!

İlkelere Farklı Devletlerden İtirazlar Var!
Tabi bütün devletler bu kadar idealist bir görüş içinde değildi. Her ne kadar Amerika'nın da bu savaşta kayıpları olmuş olsa da mesela Fransa çok fazla can kaybı verdiğinden öfkeli ve intikam peşindeydi. O yüzden dönemin Fransa başbakanı George Clemenceau bu 14 ilkeden pek de fazla memnun değildi. 14 ilke üzerine Clemenceau diyor ki; Bay Wilson’ın bu 14 ilkesi çok canımı sıktı, hem neden 14, tanrının bile 10 emri var!
Bunları da beğenebilirsiniz