Türkçe
Giriş Kayıt Ol

Kapitalizm Nedir? Tarihi ve İlkeleri Nelerdir?

tarihinde gönderildi - tarihinde güncellendi
Kapitalizm fikri 16.yüzyılın başında çıkmış üretim ekonomisine, sermaye birikimine, özel mülkiyete ve rekabetçi pazara imkan tanıyan ekonomik bir sistemdir. Üretim araçlarının büyük bir bölümünü yöneten kişilerin işlettiği ekonomik aktivitelerin büyük bir bölümünü sadece kar amacıyla yapmasıdır. Arz ve talep dengesi ise toplumun yararına olacak şekilde serbest bırakılmasıdır. 


Kapitalizm sistemi öncesinde devlet ve dini otoriteler tarafından sahip olunan tarım arazileri ve iş sahalarında zaten mevcuttu. Satılan ürün ve hizmetlerin fiyatlarını onlar belirliyordu.

Tarihin ilk Kapitalistleri: Tüccarlar

Tarihin ilk Kapitalistleri: Tüccarlar
Aslında dünyada ilk mesleklerden biri olan tüccarlık, mini bir kapitalist ekonomiye güzel bir örnektir. Hangi devlette yaşarsa yaşasın tüccarlar mallarını başka ülkelerden serbestçe alıp, istedikleri yerlerde satarlardı. Fakat bu Orta Çağ ekonomisi sosyal ve ekonomik anlamda bunu çözümleyememiş ve maalesef uzun yıllar sonra bulunması için nadas bırakmıştır.

Kapitalizm Tarihi

Kapitalizm Tarihi
Ne demişti Müslüm Gürses: Her şeyin bedeli var! 

Her şeyin para olarak bir değeri vardı, hayal ettiğiniz ve edeceğiniz tüm ürün ve hizmetlerin bir ederi vardır. Esas konu paradır, Kapitalizm değil! Fakat Kapitalizm kelimesi ünlü filozof Karl Marx tarafından ilk defa para ve sermaya adlı kitabından alman karşılığı Das Kapital kelimelerinden geldiğini söylemek mümkündür.
Bu sistemde kısaca anlatırsak okula gitmenin, üniversite, master ve doktora yapanın aslında pek de bir önemi yoktur. Kişi kendine yatırım yapmak istiyorsa okuluna gider, istemiyorsa ticaret yapar, kimse de demez arkadaşım sen ne yapıyorsun diye? Asıl mesele şudur: çalışıyor musun? Üretiyor musun ve bunu paraya geçirebiliyor musun? 

Kapitalizm hayatınızı devam ettirmek için çalışmanız gerektiğinin bilincinde olan bir sistemdir. Size iş imkanları sağlanmasının amacı ise size daha fazla alım gücü vererek, daha fazla tüketmenize ve ihtiyaçları karşılamanızı sağlamayı amaçlar. Her ne kadar insanlar karşı çıkarsa çıksın şu ana kadar bulduğumuz sistemler arasında en başarılı olan modeldir. Fakat insani yönden bir çok eksiği olduğu da doğrdur.

Kapitalizm'in İki Keskin Yüzü

Kapitalizm'in İki Keskin Yüzü
Kapitalizme göre toplumda yönetenler ve yönetilenler olmak üzere iki sınıf bulunmaktadır. Üretim araçlarının birçoğu, yöneten sınıfın elindedir ve işletilmesi de yine yöneticilere aittir. Yönetenler, oyunu kendi kurallarına göre oynar ve tek düşündükleri şey ne kadar kar ettim sorusudur. Bu sebepten ötürü ise sınıf farklılıkları doğar.

Özel Mülkiyet Hakkı ve Miras

Özel Mülkiyet Hakkı ve Miras
Kapitalizm'in ilk temel ilkesidir ve fikrin babası Adam Smith'dir. Bu prensibe göre, elimizdeki telefonlar, evlerimiz, arabalar ve miras bırakma hakkımız Adam Smith tarafından ilk olarak ortaya atılmıştır. Sistemin hem güçlü olanı daha güçlü yapan tarafı, hem de gücü olmayan insanların umudunun olması bakımında zekici tasarlanmıştır. 

Kapitalizm ilkelerinden bir diğer ise miras hakkıdır. Bireyler birikimlerini çocuklarına, kendi soyundan gelenlere bırakarak, sermaye büyümesini, paranın tekelleşmesini devam ettirir. Doğada canlılar öldükten sonra, geriye kalanlar tüm dünyaya kalır ancak kapitalizm sisteminde tıpkı feodalitede olduğu gibi, servet babadan oğula, aynı soya, büyüyerek aktarılmaya devam eder.

Rekabet Olmazsa Olmaz

Rekabet Olmazsa Olmaz
Kapitalist sistem içerisinde her birey aslında bir yarış içindedir. Küçük yaşlardan başlayan bu alışkanlık ister istemez tüm bireylere aşılanır toplum ve devlet tarafından. Daha iyi okullarda okumak, daha iyi giyinmek, daha iyi beslenmek, hep daha iyisini aradığımız ve arattırılan bir dünyanın içinde olduğumuzu fark etmeden yaşarız. 

Bu anlayış ticaret ve devlet ilişkilerinde de böyledir. Fakat ticaret bu konuda daha acımasızdır. Parası çok olan kişi ve kurumlar olmayanlara göre daha avantajlı imkanlar ve fırsatlar yakalarlar. Güçlü olan ham maddeyi daha ucuza alır, daha ucuza işler, daha çok pazara ulaştırır ve daha uygun fiyata satabilir. Sermayesi daha az olanın ise şansı yoktur.

Kapitalizm'in İlkeleri ve Adam Smith

Kapitalizm'in İlkeleri ve Adam Smith
Kapitalizm'in fikir babası olan Adam Smith ekonomilerin nasıl olması gerektiği ve insan yaşam şartlarının ancak bu şekilde gelişebileceğini tarif etmiştir. Devletin rolünden, piyasa mekanizmasına, kişisel çıkarlardan özgürlüğe kadar bir çok alanda yazmış, anlatmıştır. 

Buradaki en kritik fikir ise devlet gücüne biçtiği roldür. Kapitalizm'de devletin rolü kamu görevlerini harfiyen yerine getirmesi olarak çizilmiştir. İnsanların temel yaşam gereksinimlerini yerine getirip barınma, güvenlik, su ve elektrik gibi temel ihtiyaçları karşılayıp, piyasaya müdahale etmemesi üzerine kurgulanmıştır. 

Bu nedenle piyasa kendini düzeltir görüşünü benimsemiş, devletin hiç bir şart ve koşulda müdahale etmemesini öngörmüştür. Kapitalizmin üzerinde durduğu tek şey paradır. Paranın satın alamayacağı çok az şey vardır. Maalesef ki siyasi güç de sermayeye sahip olanların elindedir.

Kapitalizm'in Faydaları

Kapitalizm'in Faydaları
En basit tanımıyla en iyi ürünü en uygun fiyata bulmanızın tek sebebi bu sistemdir. Rekabet dolu bir piyasa olduğu için bir çok rakibiniz olduğu için en iyi ürünü size uygun olabilecek fiyata almanızı sağlar. 

Ekonomik büyüme ve kalkınma için şuana kadar bulduğumuz en iyi sistemdir. Yenilenme içgüdüsü, kendini tekrar etmeyen döngüsü ve verimli üretim yöntemleri geliştirmek için teknoloji ve bilime dayalı gelişmeler olduğu için insanları yeniler, geliştirir ve kazançlıdır. 

Politik özgürlük, fikir özgürlüğü gibi kavramların ağababasıdır. Özgürlük ve hukuk olmadan çok da sağlıklı bir Kapitalizm hiç bir şekilde sağlanamamaktadır. 

Aynı zamanda kapitalist temelli bir toplumdaki firmalar verimli olma ve talep edilen malları üretme teşvikleriyle karşı karşıyadır. Bu teşvikler maliyetleri düşürme ve israfı önleme baskısı yaratmaktadır. Devlete ait firmalarsa genellikle daha verimsiz olma eğilimindelerdir.

Kapitalizm'in Zararları

Kapitalizm'in Zararları
En büyük zararlardan biri ise monopoly olmasıdır, yani tekelleşme kapitalizm'in sevmediği şirket yönetim biçimlerinden biridir. Örneğin Türkiye'de en çok tüketilen ekmek gibi bir temel gıda maddesini ele alalım. Bunu tek bir firmanın üretmesi fiyatları o firmanın belirlemesini sağlayacağı için halk için çok da istenilen bir seçenek olmayacaktır. 

Kapitalist toplumlarda, sermaye sahipleri ile firmalar için çalışanlar arasında genellikle büyük eşitsizlikler vardır. Kazanç eşitsizliği kapitalizm'in hala kontrol edemediği bir konudur. Yani zenginin daha çok zengin olması fikri tamamen buradan gelmektedir. 

Toplumsal fayda, toplumsal örf ve adetleri yerle bir eder. Serbest piyasa tek temele dayandığı için acımasızdır. Örnek verecek olursak; müslüman bir ülkede 5 vakit namaz için size izin vermek istememesi, ürettiği malın çevre kirliliği yaratması gibi konuları pek de önemsemez! 

Kapitalist toplum, özel mülkiyet hakkına ve serveti gelecek nesillere aktarma yeteneğine dayanır. Ancak zenginlerin çoğunun doğuştan zengin olması veya ayrıcalıklı bir sınıfta doğması fırsat eşitliğine aykırıdır.

Kapitalizm'in Hayatımıza Etkileri

Kapitalizm'in Hayatımıza Etkileri
Size Amerikan Şirketi olan Apple'ın Türkiye'den daha zengin olduğu söylerken bize inanır mısınız? Kapitalizm'in kar maksimizasyonunu önemsemesinin en büyük örneğidir. Yani siyaset yapacak olursak, özel şirketlerin ülkelerden daha fazla para kazanması, toplumsal barış ve ülkelerin güçlerini yönetmesinin tek seçeneği asker birliklerini ortaya koymasına yol açıyor.

Dünya'da son yıllarda görülen terörist grupların çoğalması ve bütün büyük devletlerin paralı askerleriyle savaşması ve politikalarını gerçekleştirmesini en büyük nedeni kesinlikle kapitalizm'in artık daha da acımasız hale gelmesidir. 

Bunun yanında Kapitalizm'in insan hakları konusunda son yıllarda daha acımasız olduğunu gözlemleyebiliyoruz. Nedeni ise yukarıda bahsettiğimiz nedenlerden farklı değil. Kar edemeyen işletmelerin işçilerinin görevine son vermesi, kar etmeyi düşünmeyen kişilerin yatırım yapmaması, yapsalar da çalışanlarına adil ücretler ödemeyi reddetmesi yine kapitalizm'in acımasız hayatımıza etkileridir.
Bunları da beğenebilirsiniz