Türkçe
Giriş Kayıt Ol

1 Mayıs İşçi Bayramı: Detaylı Tarihçesi

tarihinde gönderildi - tarihinde güncellendi
Eski adıyla 1 Mayıs İşçi Bayramı, yeni ismiyle 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü, dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günü olarak tarihte yerini almıştır. Uluslararası emek hareketine dikkat çekmek için, dünyanın pek çok ülkesinde kutlanır ve resmi bayram ilan edilmiştir. Bu yazımızda 1 Mayıs İşçi Bayramı hakkında bilgiler verip, nasıl ortaya çıktığını araştıracağız.

1 Mayıs İşçi Bayramı Nasıl Doğdu?

1 Mayıs İşçi Bayramı Nasıl Doğdu?
Amerikan İç Savaşı'ndan sonra ABD, büyük bir toparlanma ile birlikte sanayileşmeye başlamıştı. Peş peşe açılan fabrikalarda işçiler, 15 saate varan günlük çalışma saatleri ve ağır çalışma şartları sebebiyle çok mağdurdular. Her gün onlarca işçi yaralanıyor, hatta ölüyordu. O sıralar Amerika'ya da bir mülteci akını olduğundan dolayı, ses çıkaran işçinin işine son veriliyordu.

1 Mayıs 1886 Haymarket Olayı

1 Mayıs 1886 Haymarket Olayı
Örgütlenen işçiler, yükselen ölümler, yaralanmalar ve ağır çalışma koşullarını protesto etmek için 1 Mayıs tarihinde Şikago'da Haymarket'de toplandılar. Gösterinin amacı, çalışma saatlerini günlük 8 saate indirmek ve daha güzel şartlarda çalışmaktı.

Haymarket Gösterilerinin 3. Günü, 4 Mayıs 1886

Gösterilerin 3. gününde, 4 Mayıs'ta, bir protestocu (O zamanlar Amerika'da anarşist yapılanmalar çok revaçtaydı) polise dinamit fırlattı. 7 polis memuru ve 4 sivil hayatını kaybetti. 60 polis ve birçok sivil de yaralandı.

Poliste buna göstericilerin üzerine ateş açarak karşılık verdi.
Haymarket Gösterilerinin 3. Günü, 4 Mayıs 1886

5 Mayıs Haymarket Meydanı Toplanma Çağrısı

5 Mayıs Haymarket Meydanı Toplanma Çağrısı
Bütün İşçi Sınıfının Dikkatine!
Kitle Toplantısı Çağrısı
Polisin dün akşam, dostlarımızı vurarak gerçekleştirdiği, son derece acımasız eylemini protesto etmek için toplanıyoruz! Haymarket Meydanı, Chicago, Amerika Birleşik Devletleri, 1886

*O zamanlar Alman mülteciler çok olduğu için, çağrı metni İngilizce-Almanca olarak dağıtıldı.

5 Mayıs Akşamı

5 Mayıs Akşamı
5 Mayıs akşamı, 1500 işçi Haymarket meydanında toplandı. Yağan yağmur nedeniyle çoğu evlerine döndü. Yaklaşık 300 kadar gösterici kalmıştı. Yaklaşık 200 polis memuru, göstericileri durdurmak için meydanda görevliydi. Polis yine göstericilerin üzerine ateş açtı, biri çocuk, 7 kişinin ölümüne sebep oldu.

Haymarket'de Adaletsiz Bir Duruşma

Haymarket'de Adaletsiz Bir Duruşma
Göstericilerin üzerine ateş açılması yetmezmiş gibi, birde yüzlerce işçi lideri ve sempatizanı apar topar yakalandı ve hemen mahkemeye çıkarıldı. Mahkeme onları dinlemeden, 4 işçi liderini idam etti

1 Mayıs'ın Tüm Dünya'da Tanınması

1 Mayıs'ın Tüm Dünya'da Tanınması
Uluslararası sosyalist bir işçi organizasyonu olan ve 20'den fazla ülkeden delegesi olan Second International (1889-1916) ilk kongresini Paris'te 1889 yılında yaptı.

İlk kongresinde Amerika'daki Haymarket Olayı'nın yıl dönümünün, tüm dünyada işçi sınıfının haklarını arama günü olması teklif edildi. 1891'deki ikinci kongrede de bu kabul edildi.

Bütün ülkelerde bulunan sosyalist işçi organizasyonları da, bundan sonra 1 Mayıs'ta gösteriler yapmaya başladı.

Rusya'da 1 Mayıs İşçi Bayramı

Rusya'da 1 Mayıs İşçi Bayramı
Şimdi, "Amerika'da çıkan bir olay neden Rusya'da kutlanıyor? Ne kadar saçma!" diyeceksiniz. Doğru diyorsunuz, hemen anlatalım:

Rusya o zamanlar komünist değil, çarlık. İşçi sınıfının hiç bir hakkı yok ve işçiler çok çok ağır şartlarda çalışıyorlar. Çünkü onlar vatandaş değil, Çar'ın tebaası. Çar'a karşı kimse sesini çıkaramıyor.

1904-1905 Rus-Japon Savaşı

1904-1905 Rus-Japon Savaşı
1904-1905 Rus-Japon Savaşı'nda yenilen Rusya, çok kötü bir ekonomik çıkmaza girdi ve Çar Nicholas II'nin yetkisi ve otoritesi, halk tarafından sorgulanmaya başladı.

Rusya'da Kanlı Pazar

22 Ocak 1905, St Petersburg'da toplanan silahsız kalabalık, devlet yetkililerinin yetkilerinin sınırlandırılması ve daha insani şartlarda çalışmak için, Çar Nicholas II'nin sarayının önünde gösteri yapmak istedi.

Fakat hiç kimsenin beklemediği bir şey oldu ve ulusal muhafızlar, Çar'dan emir almamalarına rağmen halkın üzerine ateş etti.

Çarlık resmi olarak 96 ölü ve 333 yaralı duyurmasına rağmen, tahmini olarak 4000 kişinin öldüğü sanılıyor.

Bu olay Kanlı Pazar olarak tarihe geçti.

1905 Rus Devrimi

1905 Rus Devrimi
Artık Çar, kaçınılmaz sona doğru ilerliyordu. O da bunun farkındaydı. Ülkenin 4 bir yanında protestolar ve ayaklanmalar başlamıştı. Çar Nicholas II, halkın gazını almak ve çarlığı korumak için Ekim Manifestosu'nu yayınlamak zorunda kaldı.

Ekim Manifestosu'na göre, halk artık dokunulamaz ve değiştirilemez, vicdan, konuşma ve toplanma özgürlüğüne kavuşacaktı.

1 Mayıs 1906 İlk İşçi Protestosu

1 Mayıs 1906 İlk İşçi Protestosu
Artık, 1905 Rus Devrimi'nden sonra toplanma özgürlüğüne kavuşan halk, daha iyi şartlarda çalışabilmek ve otokrasiyi protesto etmek için Lubyanka Meydanı'nda toplandı. Devrimci şarkılar ile birlikte ilk defa kırmızı bayrak açtılar. 1917 Rus Devrimi'nin (Bolşevik İhtilali, Çarlık rejiminden Komünizme geçilmesi) tohumları atıldı.
Lenin 1 Mayıs 1919 kutlamalarında
1917 Rus çarlığının yıkılmasıyla, Bolşevikler yönetimi ele geçirdi. Vladimir Lenin, işçilerin devrimin mimarları olduğuna inanıyordu. Sonraki 1 Mayıs gösterilerine kendisi de katıldı ve işçi sınıfına desteğini gösterdi. Her yıl gitgide önemini arttıran 1 Mayıs, Rusların en önemli günlerinden biri haline geldi.

Türkiye'de 1 Mayıs

Türkiye'de 1 Mayıs
1 Mayıs Türkiye'de, o zamanlar Osmanlı Devleti, ilk defa 1911 yılında Selanik'teki işçiler tarafından kutlandı. Araya savaşın girmesinden dolayı uzun süre 1 Mayıs kutlanamadı.

1 Mayıs ilk kez resmi olarak, Sovyetler Birliği ile dostluğun geliştirilmesi amacıyla 1922 ve 1923'de kutlandı.

Daha sonra çıkan Takrir-i Sükûn Kanunu (Hükumete olağanüstü yetkiler veren Takrir-i Sükun Kanunu ile Kasım 1924 ortalarında dinsel gericilik tehlikesine karşı Başbakan İsmet İnönü sıkıyönetim ilan edildi) ile 1935 yılına kadar 1 Mayıs gösterileri yasaklandı.

Sıkıyönetimler, Darbeler...

Sıkıyönetimler, Darbeler...
Devamlı çalkantılı süreçlerden geçen Türkiye'de 1975 yılına kadar 1 Mayıs kutlanamadı.

1 Mayıs 1976: İlk büyük 1 Mayıs İşçi Bayramı

1 Mayıs 1976: İlk büyük 1 Mayıs İşçi Bayramı
1 Mayıs 219
İlk büyük 1 Mayıs kutlaması, 1976'da DİSK (evrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu) tarafından organize edilerek Taksim Meydanı'nda yapıldı.

1 Mayıs 1977 (KANLI 1 MAYIS)

1 Mayıs 1977 yılında yaklaşık 500 bin kişinin katılımıyla, devasa bir 1 Mayıs İşçi Bayramı gösterisi düzenlendi. DISK başkanı Kemal Türker konuşmasını yapıyordu ve muazzam bir kalabalık vardı.

Toplanan işçi kalabalığının üzerine Intercontinental (şu an The Marmara) otelinin çatısından uzun namlulu silahlarla ateş açıldı. Ayrıca, meydana dalan bir panzer, insanlara su sıkıp üzerlerinden geçmeye başladı. Can pazarında Kazancı Yokuşu'na doğru kaçan kalabalık izdiham yarattı ve bir çok insan ezilerek feci şekilde can verdi. Bu yetmezmiş gibi, beyaz Renault marka bir otomobilden göstericilerin üzerine kurşun yağdı.

5 kişi kurşunlar sebebiyle, 28 kişi ise izdiham sebebiyle ve 1 kişi de panzerin altında kalarak, toplam 24 kişi hayatını kaybetti.

Ne panzer, ne otelin çatısından yapılan ateş, ne de Renault marka otomobil, hiç biri aydınlatılamadı...

1 Mayıs Neden Taksim Meydanında Kutlanıyor?

1 Mayıs Neden Taksim Meydanında Kutlanıyor?
1 Mayıs 1977'de Taksim'de katledilen insanları anmak için sembolik olarak Taksim'de kutlanıyor.

Yine Darbeler, Sıkı Yönetimler...

Yine Darbeler, Sıkı Yönetimler...
1981 yılında Milli Güvenlik Konseyi 1 Mayısı resmi tatil olmaktan çıkardı. 12 Eylül askeri darbesinin yasaklar zincirinde 1 Mayıs da yer alıyordu. Tüm yasaklara rağmen, kısa süreli iş bırakmalar, bayramlaşmalar ve bildiri dağıtılması gibi etkinliklerle, bu günün unutulmasına izin verilmedi

1 Mayıs 1987

1 Mayıs 1987
Büyük bir aradan sonra, 10 yıl önce yaşanan 1977 Katliamını anmak için bin kişilik grup, Taksim Anıtı'na çelenk bırakmak istediler. Polis sadece göstericilerden, milletvekillerinin geçmesine izin verdi.

1 Mayıs 1989

Taksim'de gösteri yapmak isteyen göstericilere izin verilmedi. Polis ile çatışma çıktı ve İTÜ öğrencisi Gülay Beceren vurularak felç oldu.

1 Mayıs 1996

1 Mayıs 1996
Uzun zamandan sonra, en büyük 1 Mayıs İşçi Bayramı mitingi gerçekleştirildi. Yaklaşık 150bin kişi katıldı. Provakötörler yine sahnedeydi ve yine çatışma çıktı. 3 kişi hayatını kaybetti

1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü

1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü
2008 yılında, 1 Mayıs'ın "Emek ve Dayanışma Günü" olarak kutlanmasına karar verildi ve 2009 yılında TBMM'de tekrar resmi bayram olarak kabul edildi.

Sadece "güvenli" olarak belirlenen alanlarda kutlanmasına izin veriliyor.
Bunları da beğenebilirsiniz